Definizioa
Abarka eta espartina: zein da aldea?
Abarka larruzkoa da eta lokarriz lotzen da; espartinak soka-zola eta oihala ditu. Bi oinetakoen aldea taula batean, eta zergatik nahasten diren izenak.
Eguneratua:
Abarka larruzko oinetako tradizionala da, behatzak eta oin-azpia estaltzen dituena eta lokarriz hankari lotzen zaiona. Espartina, berriz, soka txirikordatuzko zola eta oihalezko gainaldea dituen oinetakoa da. Biak Pirinio inguruko herrietako oinetako tradizionalak dira, baina materiala, lotzeko modua eta erabilera desberdinak dituzte.
Aldea taula batean
| Abarka | Espartina | |
|---|---|---|
| Zola | Larrua (lehen txahal-larrua); gaur kautxuzkoak ere bai | Soka txirikordatua: espartzua, kalamua edo jutea |
| Gainaldea | Ia ez du: behatzak eta oin-azpia estaltzen ditu | Oihala (kotoia, lihoa) |
| Lotzeko modua | Artilezko lokarriak, galtzerdien gainetik; lokarriak abarka-hedeetatik pasatzen dira | Xingolekin edo xingolarik gabe |
| Erabilera tradizionala | Nekazaritza, artzaintza, dantza | Langileen oinetakoa, udaberrian eta udan |
| Gaur | Batez ere dantzarako | Egunerokoa, uda, moda |
Abarkaren datuak euskal Wikipediako Abarka artikulutik datoz; espartinarenak, Espartin artikulutik.
Abarka, gertutik
Euskal Wikipediaren arabera, abarkak lehen txahal-larruz egiten ziren, eta artilezko lokarriak zituzten galtzerdien gainetik lotzeko. Abarka-hedeak abarkari lotutako begiztak dira, abarka-sokak haietatik pasatzeko. Nekazaritzan, artzaintzan eta dantzan erabiltzen ziren. Espartinak eta sandaliak erosoagoak zirenez, abarken erabilera gutxituz joan zen, eta gaur egun nagusiki dantzarako erabiltzen dira.
Katalanezko Enciclopèdiak ere aipatzen ditu euskal abarkak: tratatu gabeko txahal-larruz eginak, ilea eta guzti, euri-egunetarako.
Eguraldiaren araberako banaketa
Katalunian Joan Amades folkloristak banaketa argi bat jaso zuen, Enciclopèdia Catalanak dioenez: espartinak eguraldi onerako, batez ere udarako; abarkak euritarako eta hotzerako. Bat dator Enciclopèdiak euskal abarkei buruz dioenarekin (euri-egunetarako), eta baita soka-zolaren ahuleziarekin ere: espartinak garbitzeko orrian ikusten dugunez, fabrikatzaileek jutea ez bustitzeko diote.
Izenen nahasketa
Euskal Wikipediak dio espartinari espartin, abarketa edo apreta esaten zaiola. Abarketa hitzak abarka gogorarazten du, eta horregatik nahasten dira batzuetan. Baina oinetako bi dira:
- abarka = larruzko oinetakoa, lokarriz lotua;
- abarketa = espartinaren izenetako bat, euskal Wikipediaren arabera.
Zalantzarik baduzu, begiratu zolari: larruzkoa bada, abarka da; soka txirikordatuzkoa bada, espartina.
Espartin hitzaren jatorria eta beste izenak hiztegian daude.
Ohiko galderak
Abarka eta espartina gauza bera dira?
Ez. Abarka larruzkoa da (gaur kautxuzkoak ere badira) eta lokarriz lotzen da hankara; espartinak soka-zola eta oihalezko gainaldea ditu.
Zergatik esaten zaio espartinari abarketa?
Euskal Wikipediak abarketa eta apreta espartinaren izenkideak direla dio. Abarketa hitzak abarka gogorarazten du, baina oinetako desberdinak dira.
Iturriak
Artikulu hau idazteko kontsultatutako orriak: