Zergatik deitzen zaio Maule espartinaren hiriburua?

Espartin-industriak eraman zuelako herriaren hazkundea: 1850etik aurrera fabrikatzaileak sortu ziren, eta 1946an 40 bat lantegi zeuden.

Maule, espartinaren hiriburua: familiak eta lantegiak

Q: Ba al du Mauleko espartinak jatorri-izen babesturik?

Ez. 2016an eskaera bat egin zen Frantziako Jabetza Industrialeko Institutuan (INPI), «Espadrille de Mauléon – Mauleko espartina» izenarekin, baina INPIren datu-basean «Demande rejetée» (eskaera ukatua) egoera du.

Maule (Maule-Lextarre) Zuberoako hiriburua da, eta espartinaren hiriburu gisa ezagutzen da: espartin-industriak eraman zuen herriaren hazkundea XIX. mendearen erdialdetik aurrera. 1946an 40 bat lantegi zeuden, eta Aunamendi entziklopediaren arabera 1985ean bost baino ez. Gaur egun ere espartingile batzuek lanean jarraitzen dute bertan.

Herri txiki bat, industria handi bat

Zuberoa Euskal Herriko zazpi lurraldeetatik txikiena da: 14.000 biztanle inguru, 36 herritan banatuta. Maulek 3.000 biztanle baino gutxiago ditu. Hala ere, mende eta erdi luzez espartinak markatu zuen herriaren erritmoa, Iparraldeko turismo-gune batean irakur daitekeenez.

Lehen sistema: fabrikatzailea eta etxeko lana

1850etik aurrera agertu ziren Maulen espartin-fabrikatzaileak. Ez ziren lantegi-jabeak oraindik: merkatariak ziren. Lehengaiak erosten zituzten, lana etxez etxe banatzen zuten eta salmenta eta esportazioa kudeatzen zituzten. Béguerie familiak paper nagusia izan zuen.

Etxeetan, emakumeek eta haurrek josten zituzten espartinak, zurezko banku trapezio-formako batzuen gainean. 1850etik 1880ra, ekoizpena ia osorik bertako nekazarien esku zegoen.

Merkatua urrun zegoen: Argentinan bizi ziren emigranteek eskatzen zituzten zolak, han ez baitzituzten aurkitzen, eta 1868an ekoizpenaren bost zatitik lau La Platara (Argentina eta Uruguai) bidaltzen zen.

Lantegien garaia (1880tik aurrera)

1880tik aurrera ekoizpena lantegietan bildu zen. Hauek dira Aunamendik aipatzen dituen izenak:

Lantegia edo fabrikatzailea	Datua
Béguerie	Familia aitzindaria; seme batek ehungintza-lantegi bat ireki zuen 1910ean.
Cherbero	Bere zentral hidroelektrikoa eraiki zuen.
Barraqué	1865ean sortua; Henri Saubiettek hartu zuen, eta 1924an Saubiette lantegia bihurtu zen.
Bidegain, Pourtau, Aguer	Lehen Mundu Gerraren ondoren sortuak (Aguer 1920 inguruan).
Etchandy	1930eko hamarkada. XXI. mendearen hasieran 200 langile baino gehiago zituen, ixteko zorian.
René Elissabide	Regum kautxu-zola (1935 inguruan), gero Pataugas. 1965ean itxi zen.

Bertako eskulana ez zen nahikoa, eta 1875etik aurrera Aragoitik eta Erronkaritik etorritako sasoiko langileak hartu zituzten. Asko Maulen gelditu ziren: etorkinak biztanleen % 21 ziren 1891n eta % 31 1911n. Langile horietako askok ainarak izena zuten.

Gainbehera

Michel Duverten arabera, enplegu gehien 1914-1918ko gerraren ondorengo urteetan izan zen, 2.000 lanpostu inguru. Ondoren gainbehera motel bat etorri zen, beste oinetako batzuen ekoizpenak neurri batean ezkutatu zuena. 1977an 30 enpresa zeuden oraindik Maulen; urte horretatik aurrera, kanpoko lehiarekin eta meatzari-bezeroak galtzearekin, erorketa bortitza izan zen. 1985ean bost lantegi geratzen ziren.

1982ko erroldan, Maulen lan egiten zuten 1.863 pertsonetatik 1.111 industrian ari ziren.

Gaur egun

Duvertek 2007an sei enpresa zenbatu zituen (5 eta 100 langile artekoak), 150 pertsona guztira espartinean. Gaur egun turismo-gidek hainbat espartingile aipatzen dituzte Maulen eta inguruan, eta batzuek bisitak egiten dituzte. Zerrenda Maulen zer ikusi orrian dago.

«Mauleko espartina»: izen babestu baten eskaera

2016an, 2000. urtean sortutako Zuberoako espartingileen elkarte batek eskaera bat aurkeztu zuen Frantziako Jabetza Industrialeko Institutuan (INPI), «Espadrille de Mauléon – Mauleko espartina» izena adierazpen geografiko gisa babesteko. CMS abokatu-bulegoaren ohar batek dioenez, iruzkinak aurkezteko epea 2016ko irailaren 6an (06/09/2016) amaitzen zen, eta izena eremu mugatuko eta ekoizpen-baldintza zehatzak betetzen zituzten fabrikatzaileek bakarrik erabil zezaketen. INPIren adierazpen geografikoen datu-basean (IG 16-002 zenbakia), 15/11/2026an kontsultatuta, eskaerak «Demande rejetée» (eskaera ukatua) egoera du, erabakiaren data eta arrazoia eman gabe. Beraz, ez dago «Mauleko espartina» adierazpen geografiko ofizialik.

Gehiago jakiteko

Espartinen historia, data nagusiekin.
Nola egiten dira espartinak, Mauleko lantegi bateko urratsak.
Espartinaren besta, abuztuaren 15ean.