Zerez egina dago gaur egungo espartin-zola?

Gehienetan juteko txirikordaz, eta askotan kautxuzko edo latexezko oinarri batekin. Lehen espartzua edo kalamua erabiltzen zen.

Noiztik dute espartinek kautxuzko zola?

Aunamendiren arabera, René Elissabidek 1935 inguruan atera zuen kautxu-zoladun espartina Maulen. Duvertek 1940ko hamarkada ematen du bulkanizazioarentzat.

Espartinen zola: jutea, espartzua, kalamua eta kautxua

Espartinaren zola soka txirikordatu batez egiten da. Gaur egun jutea da material ohikoena; lehen espartzua eta kalamua erabiltzen ziren. Azpian, askotan, kautxuzko xafla bat itsasten zaio (bulkanizazioz) edo zola osoa latexezko oinarri baten inguruan egiten da, hezetasunari eta higadurari hobeto eusteko.

Materialak alderatuta

Materiala	Zer den	Noiz eta non	Iturria
Espartzua	Landare-zuntza; hitzak bere izena hartzen du	Lehenengo zolak; Mauleko lantegiek Espainiako espartzu-soka erabili zuten	Euskal Wikipedia, Aunamendi
Kalamua	Zuntz-landarea	Katalunian zola nagusia lehen; Bartzelonako artikulu batek kalamua, jutea eta espartzua aipatzen ditu	Katalanezko Wikipedia, Metropolitan
Jutea	Zuntz-landarea, Asiakoa	Maulek Indiatik eta Asiatik ekarri zuen; gaur materialik hedatuena	Aunamendi, Metropolitan
Kautxua	Azpiko geruza, bulkanizatua	Maulen 1935 inguruan (Regum) edo 1940ko hamarkadatik (Duvert)	Aunamendi, Duvert
Latexa	Oinarria, jutearen barnean	Gaur egungo zola batzuetan	Mauleko familia-lantegi bat, marques-de-france
Ihia	Proba gisa	Maulen jutearen ordez probatu izan da (ihi-zoladun sandalia)	Duvert

Jutea: zergatik nagusitu zen

Metropolitan aldizkariak dioenez, jutea isolatzailea, biodegradagarria eta birziklagarria da, eta gaur zola gehienak juteaz egiten dira. Katalanezko Wikipediaren arabera, Bangladesh da jute onaren gune nagusia, eta munduko espartin osoen % 90 han egiten da. Zenbaki bera ematen zuen CMS abokatu-bulegoak 2016an.

Produktu-fitxa batzuek zolaren xehetasunak ematen dituzte. Adibide bat: Maulen muntatutako espartin baten fitxak «18 hariko jutea» aipatzen du barneko zolarentzat, latexezko oinarri baten inguruan. Fabrikatzaile guztiek ez dute datu hau ematen.

Kautxua: noiztik eta zertarako

Michel Duverten argazkietan bulkanizazioa urratsez urrats ikusten da: kautxu-xaflak moldearen hondoan, soka-zola gainean, moldea itxi eta labean berotu. Ondorioz kautxua sokari itsasten zaio. Euskal Wikipediak dioenez, geruza horren helburua hezetasuna eta higadura saihestea da.

Data bati buruz iturriek ez datoz bat: Aunamendik dio René Elissabidek 1935 inguruan atera zuela kautxu-zoladun espartina, Regum izenarekin; Duvertek dio 1940ko hamarkadaz geroztik estal daitekeela zola kautxu bulkanizatuz. Bi datuak ematen ditugu.

Ura eta zola

Kautxuak azpia babesten du, baina alboetako jutea agerian geratzen da. Payotek ohartarazten du zola puztu eta deforma daitekeela urarekin. Horregatik, espartinak garbitzean, jutea lehorrean eskuilatzea gomendatzen da.

Taula nola irakurri

Taulak ez du esaten material bat bestea baino hobea denik: bakoitzak garai eta toki bat du. Espartzua eta kalamua zaharrenak dira; jutea hedatuagoa da gaur; kautxua eta latexa zolaren azpiko edo barneko geruzak dira, eta ez dute jutea ordezkatzen, babestu egiten dute. Beraz, espartin baten fitxak «jutea eta kautxua» badio, ez dago kontraesanik: soka juteaz egina dago, eta azpian kautxua dauka. Fitxak ezer ez badio, galdetu fabrikatzaileari.

Zola ikusteko

Zola ikusteko, begiratu ertza. Hor ikus daiteke soka nola josia dagoen. Zola josia ala itsatsia den galdetu, eta etiketan begiratu, badago.

Kolorea ere aldatu daiteke. Jutea argia edo ilunagoa izan daiteke, eta kolorea ez da materiala: horregatik, galdetu zer den.

Kautxuzko geruzak oina babesten du, baina alboetako jutea ez dago babestuta, eta hori gogoan izan behar da. Zola guztiek ez dute hezetasuna berdin jasaten.

Zolaren lodiera ere galdetu daiteke. Fabrikatzaileak erantzuten ez badu, dendariari galdetu.

Erostean zer egiaztatu

Zolaren materiala: jutea, kalamua edo espartzua?
Azpiko geruza: kautxua, latexa edo soka hutsa?
Zola nola dago egina: josia ala itsatsia?
Zola nondik dator, eta non muntatu da espartina? Ikus non egiten dira espartinak.

Zola nola moldatzen eta josten den ikusteko, irakurri nola egiten dira espartinak.